Nieuwsarchief

Crisis en de kracht van het onbewuste

Afbeelding

Drie jaar geleden werkte ik als crisisspecialist mee aan een experiment van het vakblad Communicatie. Volgens psycholoog Ab Dijksterhuis kun je bij een complex keuzeprobleem op drie manieren van keuzes maken. Snel, waarbij je niet of nauwelijks nadenkt. Bewust, waarbij je alle informatie in je opneemt en die aandachtig analyseert. Of onbewust, waarbij je de informatie wel tot je neemt, maar er niet meer over nadenkt en er een nachtje over slaapt om vervolgens een keuze te maken. Onderzoek van Dijksterhuis toont aan dat die derde strategie altijd tot de beste beslissingen leidt. Volgens hem komt dat omdat je in de tweede strategie alleen rationele argumenten meeweegt, die je onder woorden kunt brengen. Geef je echter het onderbewuste – dat een veel grotere rekencapaciteit heeft dan het bewustzijn – de kans om alle informatie (diepe gevoelens, intuïtie, emoties, vergeten ervaringen) te verwerken, dan worden alle factoren meegenomen.

Het vakblad Communicatie wilde de opvattingen van Dijksterhuis in de praktijk testen en deed een beroep op mij. Ik mocht een geanonimiseerde case uit mijn crisispraktijk beschrijven en koos voor een spermadonor met een ongeneeslijke ziekte die zich overstuur meldt bij het ziekenhuis waar hij donor was. Die case werd voorgelegd aan vijf communicatiemanagers met de vraag hoe zij deze crisis zouden aanpakken.

Ze moesten hun aanpak op drie momenten kenbaar maken:

t1
Eén kwartier na het één keer vluchtig lezen van de case met nauwelijks tijd om na te denken.

t2
Eén uur na het nogmaals lezen van de case waarbij de communicatiemanagers alle voors en tegens op een rijtje konden zetten waarna zij een rationele, bewuste beslissing namen.

t3
En 22 uur later waarbij de case na twee keer lezen aan de kant werd geschoven en de communicatiemanagers er nog een nachtje over konden slapen en het onderbewuste kon meespelen.

De communicatiemanagers hadden uiteenlopende ervaringen. Sommigen veranderden niet van aanpak na t2 en anderen kregen juist waardevolle, nieuwe inzichten door t3. Sinds dat experiment heb ik voor mezelf bijgehouden hoe dat bij mij werkt. Bij relatief eenvoudige vraagstukken neem ik op basis van bewust nadenken keuzes die niet echt meer veranderen. Bij hele moeilijke vraagstukken werkt het bij mij goed om er nog een nachtje over te slapen, als de omstandigheden dat toelaten. De volgende ochtend heb ik dan regelmatig nieuwe inzichten en ingevingen. Vaak niet wezenlijk anders, maar wel met aandacht voor details die het verschil kunnen maken. Vraag is of dat komt door meer tijd te nemen óf door de kracht van het onderbewuste te gebruiken zoals Ab Dijksterhuis betoogt. Op basis van mijn ervaringen (n=1) ben ik geneigd om dat laatste te geloven.